ความต้องการจำเป็นและแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล 2) ศึกษาความต้องการจำเป็นในการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล และ 3) เสนอแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล

ประชากรที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษาและครูในสถานศึกษา จำนวน 420 คน กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษาและครู จำนวน 201 คน กำหนดขนาดกลุ่มตัวอย่างตามตารางของ Krejcie and Morgan และใช้วิธีการสุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ มีค่าดัชนีความสอดคล้องของข้อคำถามกับวัตถุประสงค์ หรือ IOC อยู่ระหว่าง 0.67–1.00 และมีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับเท่ากับ 0.94 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์ความต้องการจำเป็น

ผลการวิจัยพบว่า 1) ระดับภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก มีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.18 และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.52 2) ความต้องการจำเป็นในการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม พบว่าด้านที่มีความต้องการจำเป็นสูงสุด คือ ด้านการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลอย่างมีจริยธรรม รองลงมา คือ ด้านความโปร่งใสและความรับผิดชอบ และด้านการตัดสินใจบนหลักคุณธรรม และ 3) แนวทางการพัฒนาควรประกอบด้วยการอบรมเชิงปฏิบัติการ การสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ การใช้ระบบพี่เลี้ยง การจัดทำแนวปฏิบัติด้านจริยธรรมดิจิทัล และการประเมินพฤติกรรมภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมอย่างต่อเนื่อง

Abstract

The objectives of this research were to study the level of ethical leadership of school administrators in the digital era, investigate the needs for developing ethical leadership, and propose development guidelines. The population consisted of 420 school administrators and teachers. The sample group included 201 participants, determined by Krejcie and Morgan’s sample size table and selected through stratified random sampling. The research instrument was a five-point rating scale questionnaire. The IOC ranged from 0.67 to 1.00, and the reliability coefficient was 0.94.

1. บทนำ

ในยุคดิจิทัล สถานศึกษาต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วทั้งด้านเทคโนโลยี สังคม เศรษฐกิจ วัฒนธรรม และพฤติกรรมของผู้เรียน เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารเข้ามามีบทบาทสำคัญในการบริหารจัดการสถานศึกษา การจัดการเรียนการสอน การประเมินผล การติดต่อสื่อสารกับผู้ปกครอง ตลอดจนการจัดเก็บและใช้ข้อมูลของผู้เรียนและบุคลากรในสถานศึกษา ผู้บริหารสถานศึกษาจึงมีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทาง การตัดสินใจ และการขับเคลื่อนองค์กรให้สามารถปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การบริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัลมิได้มีเพียงมิติของความรวดเร็ว ความสะดวก และประสิทธิภาพเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับประเด็นด้านคุณธรรม จริยธรรม ความโปร่งใส ความรับผิดชอบ ความเป็นธรรม และความปลอดภัยของข้อมูล หากผู้บริหารสถานศึกษาขาดหลักจริยธรรมในการใช้เทคโนโลยี อาจส่งผลกระทบต่อผู้เรียน ครู ผู้ปกครอง และชุมชน

ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมจึงเป็นคุณลักษณะสำคัญของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคปัจจุบัน เนื่องจากผู้บริหารต้องเป็นผู้นำที่ยึดมั่นในหลักคุณธรรม มีความซื่อสัตย์ โปร่งใส รับผิดชอบ ยุติธรรม เคารพสิทธิของผู้อื่น และสามารถตัดสินใจบนพื้นฐานของประโยชน์ส่วนรวม

2–3. วัตถุประสงค์และคำถามการวิจัย

4. กรอบแนวคิดในการวิจัย

การวิจัยครั้งนี้กำหนดกรอบแนวคิดจากแนวคิดภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม แนวคิดการบริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล และแนวคิดการประเมินความต้องการจำเป็น โดยกำหนดองค์ประกอบของภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล จำนวน 5 ด้าน

5. วิธีดำเนินการวิจัย

5.1 รูปแบบการวิจัย

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงสำรวจ โดยใช้แบบสอบถามเป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้บริหารสถานศึกษาและครู เพื่อศึกษาระดับภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม ความต้องการจำเป็น และแนวทางการพัฒนาในบริบทของสถานศึกษาในยุคดิจิทัล

6–9. เครื่องมือ คุณภาพเครื่องมือ และการวิเคราะห์ข้อมูล

เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย

• ตอนที่ 1 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม ได้แก่ เพศ อายุ สถานภาพ ตำแหน่ง ระดับการศึกษา และประสบการณ์ในการทำงาน
• ตอนที่ 2 แบบสอบถามระดับภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล 5 ด้าน จำนวน 25 ข้อ
• ตอนที่ 3 ข้อเสนอแนะเกี่ยวกับแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล
• ระดับคะแนน 5 = มากที่สุด, 4 = มาก, 3 = ปานกลาง, 2 = น้อย, 1 = น้อยที่สุด

การตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือ: IOC

การเก็บรวบรวมข้อมูล

1. ศึกษาเอกสาร แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง
2. กำหนดกรอบแนวคิดและสร้างแบบสอบถามให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์
3. เสนอแบบสอบถามต่อผู้เชี่ยวชาญ 3 คนเพื่อตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา
4. ปรับปรุงแก้ไขแบบสอบถามตามข้อเสนอแนะ
5. ทดลองใช้แบบสอบถามกับกลุ่มทดลอง 30 คน
6. ขอความอนุเคราะห์จากสถานศึกษาในการเก็บรวบรวมข้อมูล
7. เก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 201 คน
8. ตรวจสอบความสมบูรณ์ของแบบสอบถาม
9. วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติที่เหมาะสม

การวิเคราะห์ข้อมูล

ใช้ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย (X̄) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) และค่าดัชนีความต้องการจำเป็น เพื่อจัดลำดับความสำคัญของความต้องการพัฒนา

10–11. ผลการวิจัยและสรุปผลการวิจัย

10.1 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม

10.2 ระดับภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล

10.3 ผลการวิเคราะห์ความต้องการจำเป็น

12. อภิปรายผล

ผลการวิจัยพบว่า ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก ทั้งนี้อาจเนื่องมาจากผู้บริหารสถานศึกษาตระหนักถึงความสำคัญของการบริหารงานโดยยึดหลักคุณธรรม จริยธรรม ความโปร่งใส และความรับผิดชอบ โดยเฉพาะในบริบทของสถานศึกษาซึ่งเป็นองค์กรที่มีหน้าที่ในการพัฒนาผู้เรียนให้เป็นคนดี มีความรู้ และสามารถดำรงชีวิตในสังคมได้อย่างมีคุณภาพ

ด้านความซื่อสัตย์และความน่าเชื่อถือมีค่าเฉลี่ยสูงสุด แสดงให้เห็นว่าผู้บริหารสถานศึกษามีการปฏิบัติตนอย่างซื่อสัตย์ เปิดเผย ตรงไปตรงมา และสามารถสร้างความไว้วางใจให้แก่ครู บุคลากร ผู้เรียน และผู้ปกครองได้ ส่วนด้านการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลอย่างมีจริยธรรมมีค่าเฉลี่ยต่ำสุด และมีความต้องการจำเป็นสูงสุด สะท้อนว่าสถานศึกษายังจำเป็นต้องพัฒนาผู้บริหารให้มีความรู้ ความเข้าใจ และทักษะด้านจริยธรรมดิจิทัลมากยิ่งขึ้น

การพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมในยุคดิจิทัลควรดำเนินการอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่เพียงการจัดอบรมระยะสั้น แต่ควรสร้างกระบวนการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง เช่น การอบรมเชิงปฏิบัติการ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ผ่านชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ การจัดทำกรณีศึกษา การใช้ระบบพี่เลี้ยง และการประเมินพฤติกรรมภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมเป็นระยะ

13. ข้อเสนอแนะ

14. แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม

• 14.1 การอบรมเชิงปฏิบัติการด้านจริยธรรมดิจิทัล
  อบรมเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล การใช้สื่อสังคมออนไลน์อย่างเหมาะสม การตัดสินใจโดยใช้ข้อมูลอย่างรับผิดชอบ และการป้องกันความเสี่ยงจากการใช้เทคโนโลยี
• 14.2 การสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
  ส่งเสริมให้ผู้บริหาร ครู และบุคลากรแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันเกี่ยวกับกรณีศึกษาด้านจริยธรรม โดยใช้ PLC หรือ E-PLC
• 14.3 การใช้ระบบพี่เลี้ยง
  จัดระบบพี่เลี้ยงระหว่างผู้บริหารที่มีประสบการณ์กับผู้บริหารรุ่นใหม่ เพื่อให้คำปรึกษาและแลกเปลี่ยนประสบการณ์
• 14.4 การจัดทำคู่มือจริยธรรมดิจิทัล
  จัดทำคู่มือหรือแนวปฏิบัติด้านจริยธรรมดิจิทัลสำหรับผู้บริหาร ครู บุคลากร และผู้เรียน
• 14.5 การประเมินและติดตามผลอย่างต่อเนื่อง
  ประเมินพฤติกรรมภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาเป็นระยะ โดยใช้แบบประเมินตนเอง การประเมินจากครูและบุคลากร และการสะท้อนผล

15. เอกสารอ้างอิง

Brown, M. E., & Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The Leadership Quarterly, 17(6), 595–616.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610.

Yukl, G. (2013). Leadership in organizations. Pearson Education.

กระทรวงศึกษาธิการ. (2565). แนวทางการบริหารจัดการศึกษาในยุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2566). แนวทางการพัฒนาผู้บริหารสถานศึกษาในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.

สรุปสำหรับการนำเสนอ

บทความวิจัยนี้ศึกษาความต้องการจำเป็นและแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล กลุ่มตัวอย่างจำนวน 201 คน เครื่องมือเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ มีค่า IOC ระหว่าง 0.67–1.00 และค่าความเชื่อมั่น 0.94 ผลการวิจัยพบว่าภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมโดยรวมอยู่ในระดับมาก ค่าเฉลี่ย 4.18 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 0.52 โดยด้านที่มีความต้องการจำเป็นสูงสุดคือการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลอย่างมีจริยธรรม จึงควรพัฒนาผู้บริหารด้วยการอบรมเชิงปฏิบัติการ การสร้าง PLC/E-PLC ระบบพี่เลี้ยง คู่มือจริยธรรมดิจิทัล และการประเมินติดตามผลอย่างต่อเนื่อง